Discussiegroep Spartacus

4 11 2009

De laatste tijd post ik minder berichten op deze blog, omdat ik me volop engageer in Discussiegroep Spartacus. Ik geloof dat via regelmatige collectieve discussies meer kan worden bereikt dan via een privé-blog.

Ik ben het eens met de artikels van de Internationale Kommunistische Stroming over de rol en het belang van discussiegroepen in de klassenstrijd.

In defence of discussion groups

De Midlands discussiekring in Groot-Brittannië: Een plek ter verheldering van het klassenbewustzijn

Advertisements




Darwinisme en Marxisme

20 09 2009

Onderstaande inleiding werd geschreven naar aanleiding van de 3de ‘discussie- en ontmoetingsdag met de IKS’ (augustus 2009). Omdat 2009 in het teken staat van Darwin werd er gedebatteerd over het belang van zijn evolutietheorie voor de klassenstrijd doorheen de geschiedenis . Onderaan vind je een korte samenvatting van de discussie die de dag zelf door de deelnemers werd opgesteld.

Inleiding

Marx&Spencer

Over de betekenis van de evolutietheorie voor de positie van de arbeidersklasse vandaag en morgen

Darwin en de evolutietheorie

In 2009 wordt zowel Darwin’s 200-jarige als de 150e verjaardag van het verschijnen van zijn bekendste en belangrijkste werk ‘the origin of species’ herdacht. In dat boek kwam Charles Darwin, in navolging van voorgangers als Lamarck, op de proppen met het toen erg radicale idee dat diersoorten evolueren.

Wat in de ogen van vele westerlingen nu gemeengoed is, was anno 1859 een radicaal vernieuwend idee dat brak met het idee dat God alle levende wezens geschapen zou hebben en dat deze onveranderlijk zijn. 150 jaar later staan Darwin’s bevindingen nog steeds als een huis, al zijn ze nu meer gestaafd door ontdekkingen in de genetica.

Kort samengevat draait Darwin’s evolutietheorie om erfelijkheid en natuurlijke selectie. Organismen krijgen erfelijk materiaal mee van hun ouders, wat elk wezen dus veranderlijk en uniek maakt. Sommige veranderingen of mutaties in het genetisch materiaal zijn gunstig om te overleven. In een ‘strijd om het bestaan’ zullen enkel de best aan hun omgeving aangepasten overleven, de rest wordt weggeconcurreerd. Dit proces noemt men ‘Natuurlijke Selectie’ en verklaart hoe soorten veranderen en waarom ze dat doen. Dus als een mutatie een voordeel heeft, zoals een schutkleur bij vogels, dan zal deze eigenschap gaan domineren en zullen de vogels zonder schutkleur langzaam verdwijnen.

Sociaal Darwinisme

Darwin verwees in The Origin of Species af en toe nog naar God en hij sloot absoluut niet uit dat God enkele soorten op de aarde had neergepoot die dan spontaan waren beginnen evolueren. Atheïsme was in het Victoriaanse Engeland nog taboe. De Engelse burgerij leefde op min of meer goede voet met de aristocratie en de Kerk van Engeland.

In Duitsland waar Darwin’s geschriften grote furore maakte was de situatie heel erg anders. Daar werden de ideeën een instrument in handen van de nieuwe heersende klasse, de burgerij, de kapitaalbezitters, in haar klassenstrijd tegen de macht van de religie.[1] In het Darwinisme vond zij een uitstekende vrijgeleide om haar ideologie van concurrentie en individualisme te verdedigen. De grondlegger van dit ‘sociaal Darwinisme’, dat de leer van Darwin op de maatschappij toepast, was de filosoof Herbert Spencer. Hij vond dat de ‘strijd om het bestaan’ de maatschappij naar een hoger niveau tilde. De man was naast spoorwegingenieur, socioloog en redacteur bij The Economist ook notoir anti-socialist. Hij zei ooit: ‘Hoe erg ik de oorlog ook haat, ik haat het socialisme even erg, onder al zijn vormen.’ Hij zag evolutie als de evolutie van de homogene, starre maatschappij naar een heterogene maatschappij waar steeds meer differentiatie en specialisatie optreedt als gevolg van  arbeidsverdeling. Het ultieme utopia was dus een vrije kapitalistische markt met een perfecte arbeidsverdeling waar de staat slechts als nachtwaker zou optreden om mogelijke verstoring van het recht van de sterkste te vermijden. Laissez-faire was het credo en dit zou er toe leiden dat enkel de ‘sterkste’ mensen zouden overblijven. Dit zou dan uiteraard goed zijn voor de ontwikkeling van de perfecte, rationele mens. Zo ontwikkelde de maatschappij zich dus volgens Spencer, door natuurlijke selectie tussen individuen. Dit geloof is nog steeds wijdverbreid bij vele mensen. Kijk maar naar, The American Dream, die de illusie opwekt dat een man door hard werken overal kan geraken waar hij wil, of meer concreet: iedereen kan door hard werken stinkend rijk worden, dus rijkdom en ongelijkheid is gerechtvaardigd. Dit uit zich nu in het verzet van vele Amerikanen, vaak tegen de belangen van hun eigen klasse in, tegen een beperkte vorm van universele gezondheidszorg, omdat dit doelbewust ingaat tegen het geloof in de Amerikaanse droom. Zoals vaak met geloof is de realiteit anders en is de sociale mobiliteit erg beperkt in de Verenigde Staten.

Eugenetica

Het sociaal Darwinisme leidde op het einde van de 19e eeuw ook tot de ontwikkeling van de eugenetica die tot doel had het genetisch materiaal van de mens te veredelen om zo tot de perfecte, rationele mens te komen. ‘Biologisch gebrekkigen’ (onder die categorie vallen ook criminelen, prostituees, drugsverslaafden en andere sociaal onaangepasten) moesten gesteriliseerd worden opdat hun genetisch materiaal de mensheid niet zou ‘vervuilen’. Sociale problemen werden niet gezien als de verschrikkelijke uitbuiting en ongelijkheid die er heerste in die tijd in Europa, maar als de aard van bepaalde mensen. Zo berekende men dat een 83-jarige alcoholiste in totaal 894 nakomelingen zou krijgen waarvan: 67 crimineel recidivisten, 7 moordenaars, 181 prostituees, 142 bedelaars, 40 gekken, dus in totaal om en bij de 437 deviante elementen.

De nazi’s gingen uiteraard nog een stapje verder en gingen ook over tot de systematische euthanasie van asociale elementen en gehandicapten wat tot inspiratie leidde voor de Holocaust.

Deze akelige methodes roepen nu slechts onbegrip en afschuw op. Maar het sociaal Darwinisme leeft voor op een subtiele wijze. [2]

De wetenschap zal het wel oplossen

De wetenschap en vele hoge instanties verwachten erg veel van de genetica en neurobiologie, waar men ook sociale gedragingen tracht te verklaren aan de hand van neurologische processen in het lichaam. In het boek van de psychotherapeut Paul Verhaeghe ‘het einde van de psychotherapie’ toont hij aan dat de sociaal-economische realiteit een enorme invloed heeft op de aard en de omvang de van psychische problemen waar men mee worstelt. Tegelijk leeft bij vele mensen de consensus dat het allemaal biologisch-genetisch zal vastliggen. Hier speelt dan uiteraard de gezondheidsindustrie gretig op in met allerlei medicatie zoals viagra, antidepressiva om de mankementen te verhelpen. [3]

Biotechnologie als genetische manipulatie van gewassen moet het hongerprobleem in de wereld oplossen. Zo worden alle maatschappelijke problemen een technocratische kwestie die ‘de wetenschap’ wel zal oplossen, want de honger in Afrika zou te wijten zijn aan natuurrampen en het onvermogen van de Afrikanen zelf om een sterke economie op te bouwen. De rol van het grootgrondbezit, de overmatige vleesconsumptie in de geavanceerde kapitalistische samenlevingen, de monocultuur, de oneerlijke wereldhandel en een landbouwmodel dat gericht is op de meest koopkrachtige (export) vraag in plaats van op lokale behoeften, zijn allemaal vragen die niet gesteld zouden hoeven worden. Ook in de sector van de biotechnologie zien we vooral weer de aanwezigheid van het grootkapitaal dat boeren volledig afhankelijk van haar wil maken met patenten op zaaisel en pesticiden. Want genetisch gemanipulereerde organismen planten zich niet spontaan voort, waardoor dus boeren alles moeten gaan halen bij bedrijven als Monsanto. Technologie wordt dus zo een hulpmiddel bij de verdere uitbreiding van het kapitalisme, met alle nodige sociale en ecologische gevolgen.

Darwinisme en marxisme

We zagen reeds dat Anton Pannekoek schreef dat de evolutietheorie zo snel gemeengoed en wijdverbreid kon worden omdat het een rol kon spelen in de klassenstrijd en omdat het zo dicht bij de levenssfeer van de mensen stond.

Waar Darwin schreef over de evolutie van dieren, schreef Marx over de verandering van de maatschappijen. Marx neemt de mens en zijn productiemethoden centraal: “de ontwikkeling van de werktuigen van de technische hulpmiddelen,waarover de mensen beschikken, vormt dus de grondoorzaak, de drijfkracht van de gehele maatschappelijke ontwikkeling”, zo schreef Anton Pannekoek het. De ontwikkeling van de productiemethoden bepaalt de productieverhoudingen en die productieverhoudingen brengen automatisch klassenstrijd met zich mee. Het darwinisme bleek een instrument in de handen van de burgerij te zijn. Niet dat het darwinisme niet revolutionair was voor andere mensen. Het is de ultieme onttovering van de godsdienst. Maar voor marxisten is het kapitalisme geen eeuwig leven beschoren. De interne tegenstellingen van het kapitalisme zullen tot het socialisme leiden.

Ook Darwin zelf had absoluut geen hoge dunk van het sociaal darwinisme. Volgens Darwin was de natuurlijke selectie wel van toepassing bij de evolutie van de mensheid, maar ze deed dit niet door eliminatie van de ‘zwakkeren’. De evolutie van de mensheid is geen louter biologisch gegeven, maar ook evengoed een cultureel gegeven. De mens is een onvolgroeid wezen bij de geboorte en dus is opvoeding centraal bij het mens worden. In een beschaving werkt de natuurlijke selectie niet meer op het vlak van de organismen. Er is slechts een toename van sociale vaardigheden waar te nemen zoals solidariteit, empathie, altruïsme, dit in contrast met de invloed van het kapitalisme die de ontwikkeling van dat sociaal gedrag eerder belemmert. Er is dus een soort van omgekeerde natuurlijke selectie.

Voer voor discussie

Ik volg Darwin in zijn stelling dat de mens er evolutionair voordeel uit heeft gehaald om uit de harde ‘strijd van het bestaan’ te blijven en steeds meer samen te werken. Pleiten voor het recht van de sterkste, is meestal louter een soort van rechtvaardiging van de bestaande arbeidsverhoudingen.

Ik stel me wel de vraag of marxisten soms niet dezelfde fout maken als de sociaal Darwinisten. Kunnen we natuurwetten bepalen voor de geschiedenis van de mens? Kan men aan de hand van de geschiedenis, de toekomst voorspellen of is er geen doelmatigheid in de geschiedenis te bespeuren? Volgens de filosoof Karl Popper is het Marxisme niet weerlegbaar en daarom te verwerpen als pseudo-wetenschap. Het lijkt me interessant om in de discussie na te gaan of er wel degelijk toenemende sociale vaardigheden te bespeuren zijn bij de mensheid.

Ik denk niet dat we zo ver moeten gaan, maar ik denk wel dat het belangrijk is het verschil tussen de sociale wetenschappen en de exacte wetenschappen te behandelen. Bij de humane wetenschappen is de onderzoeker niet alleen toeschouwer, maar ook steeds deelnemer aangezien hij zelf een mens is. Marx had een vurige verontwaardiging en haat ten opzichte van het kapitalisme. Zijn wetenschappelijk socialisme kan dus nooit puur dezelfde objectiviteit hebben als de wetten van Keppler of zelfs de evolutietheorie. Dit moet ook niet, het positivisme is niet geschikt om de menselijke werkelijkheid te verklaren. Exacte wetenschappen beschrijven en voorspellen, sociale wetenschappen  trachten meer te begrijpen en voor dit begrip is de sociale context zeer belangrijk.

Denkers als Darwin en Marx toonden aan dat de sociale context veranderlijk is en daarom belangt dit volgens mij de arbeidsklasse aan. De mens is geen dier dat gebogen gaat onder de natuurwet van de natuurlijke selectie, integendeel doorheen de geschiedenis is vaak gebleken dat dit zelf contraproductief is. Andere samenlevingsvormen zijn mogelijk.

Deze discussie blijft ook actueel in het kader van het opkomende creationisme in de Verenigde Staten, maar zeker ook in de moslimwereld. Het geloven in de schepping wordt een teken van verzet tegen de ‘liberale’, decadente, seculiere maatschappij. In de Verenigde Staten vindt men de hardste vorm van kapitalisme, zonder verzorgingsstaat of sociale correcties. In zo’n maatschappij is de drang naar een almachtige, alwetende God groter dan in een menslievendere maatschappij. Religieuze leiders beseffen tevens hoe sterk de macht van godsdienst is om mensen achter zich te scharen. Zo mobiliseert christelijk rechts miljoenen stemmen bij de arbeidersklasse voor de republikeinen in de Verenigde Staten. Hoe moet de arbeidsklasse zich verhouden tegenover dit toenemende religieuze fundamentalisme? Is dit ook een bedreiging voor Europa?

We zagen bovendien ook dat volgens Spencer de strijd tussen individuen de motor van de maatschappij vormt en dat dit proces niet verstoord mag worden. Concurrentie heeft tijdens een kapitalisme enorme technologische vooruitgangen met zich meegebracht, maar is tevens vaak vernietigend voor de sociale vaardigheden van de mens. Ligt concurrentie in de aard van mens en is het essentieel voor de menselijke ontwikkeling? Zijn er hier alternatieven voorhanden?


[1] Marxisme en darwinisme door Anton Pannekoek

[2] Europeana, Fagel

[3] Eos, September 2009

Samenvatting discussie

Deze samenvaating werd aangenomen door de deelnemers op de discussiedag zelf

Een rijke discussie. Er is vooral aangedrongen op de band tussen het darwinisme en het marxisme.

Het darwinisme legde vooral de nadruk op de strijd voor het overleven en het marxisme op de klassenstrijd. Beide onderstrepen de dimensie van de evolutie, het darwinisme in het geval van de soorten, het marxisme in het geval van de maatschappij. De breuk met een onveranderlijke visie en de religie werd als een belangrijk punt aangehaald. Vandaag beklemtoont de bourgeoisie vooral het ‘atheïsme’ bij Darwin, maar gaat de dimensie uit de weg van de evolutie als een fundamenteel gegeven voor de menselijke evolutie. De mens bouwt zelf aan zijn eigen geschiedenis, het is een sociaal wezen dat in staat is om de zwakkeren in haar maatschappij te integreren. Als het socialisme wordt losgekoppeld van het historisch materialisme, van de theorie van de evolutie, vervalt het in een ethisch socialisme dat het socialisme predikt omdat het goed is en niet omdat het noodzakelijk is. Ook de rol van de wetenschap werd aangekaart en er werd gesteld dat de wetenschap niet boven de maatschappij staat maar er totaal deel van uitmaakt en heel dikwijls verbonden is met ideologieën. Ook het anarchisme baseert zich op een vorm van ethisch socialisme, dat een andere maatschappij eist op grond van absolute beginselen (gelijkheid, enz.).

Een persoonlijke indruk

(fragment uit correspondentie)

De discussie over Darwin was bijzonder interessant. Er zijn dingen gezegd die voor mij vrij nieuw en verhelderend waren. Bijv. over hoe de evolutietheorie een gevaar kan betekenen voor de bourgeoisie, omdat de evolutiegedachte de tijdelijkheid van het burgerlijk bestaan in vraag stelt, als die evolutiegedachte op de maatschappij wordt toegepast. Maar hoe gebeurt maatschappelijke evolutie? Iedereen leek het erover eens dat de biologische wetten hier niet op een directe wijze van toepassing zijn. Volgens mij hebben ze wel een invloed, maar de manier waarop bijv. genen tot expressie komen is zeer sterk afhankelijk van de maatschappelijke context. Ik vond het tevens interessant dat het verband werd gelegd tussen die evolutiegedachte en het reformisme en het ontstaan van het ethisch socialisme. Ook het feit dat de bourgeoisie bij de herdenking van Darwin alle nadruk legt op het anti-creationisme van Darwin en bijna geen op het sociaal-Darwinisme vond ik heel terecht opgemerkt. Op de universiteit is dat toch zeker van toepassing, terwijl het net daar is dat je kritiek verwacht, al blijft die burgerlijk van aard. Misschien is het net omdat de heersende klasse er enorme voordelen aan heeft dat ze de verwarring in stand houdt. Ik denk aan alle artikels en experimenten i.v.m. het bewijzen van de genetische aard van pedofilie, gewelddadigheid e.a. Het gebeurt op een heel subtiele wijze: artikels ontkennen niet dat de ‘omgeving’ (lees: ‘maatschappij’) een invloed heeft op ‘gedragskenmerken’ als gewelddadigheid, maar ze beperken zich tot de biologische kant van de zaak en bespreken amper deze ‘omgevingsinvloeden’, wat een sociaal-darwinistische visie bevordert. Mensen en andere dieren en planten worden zo gereduceerd tot onveranderlijke biologische mechanismen waaraan gesleuteld kan worden als aan machines. We kunnen hier gemakkelijk het verband zien met de kapitalistische ideologie die arbeiders niet als mensen ziet, maar als levensloze machines die moeten renderen. Biologisch ‘gebrekkigen’, zoals gehandicapten, ouderen en zelfs zwangere moeders zijn verlieslatend en kunnen maar beter ‘vermeden’ worden. We hoeven maar naar de vele abortusgevallen te kijken om te bemerken dat gehandicapten niet gewenst zijn door het kapitalisme. Naast het feit dat deze visie onethisch is, is ze ook niet wetenschappelijk. Biologische systemen zijn niet mechanistisch, als een keten van elkaar uitlokkende botsingen. Deze visie is deterministisch d.w.z. dat het hele verdere verloop van de biologische evolutie zou vaststaan en bijgevolg zou de evolutie bijna als iets statisch zijn, net als het middeleeuwse beeld van onveranderlijke soorten in een onveranderlijke wereld. Maar deze discussie is voor een andere keer. Ik geef jullie alvast een alinea (uit een cursus) die ik heel interessant vond voor wat betreft het determinisme in de natuur.

Quantumfysica

Ondertussen bleek dat de newtoniaanse mechanica haar bruikbaarheid verliest op het niveau van de atomen en subatomaire deeltjes.

Het gedrag van een elementair deeltjes bleek niet strikt afgeleid te kunnen worden vanuit een bekende begintoestand, hoogstens kan een statistische waarschijnlijkheid berekend worden. Een deeltje bleek ook geen deeltje in de klassieke betekenis, maar heeft een golfkarakter met een in principe onbegrensde uitgebreidheid.

De klassieke begrippen waarop de newtoniaanse natuurkunde steunde, moesten losgelaten worden. De energie bleek gequantiseerd en daardoor een zeker deeltjeskarakter te krijgen, terwijl aan de deeltjes een golfkarakter moest toegekend worden. In de jaren twintig van de twintigste eeuw werd zo door mensen als Niels Bohr, Werner Heisenberg; Erwin Schrödinger en anderen, de quantumtheorie ontwikkeld, die op adequate wijze de natuur op subatomair niveau beschrijft.

In de quantumfysica verliest de natuur haar deterministisch karakter. Wat we een deeltje noemen, wordt beschreven door een golffunctie, waarbij de golf de waarschijnlijkheid voorstelt van de aanwezigheid van het “deeltje” op een bepaalde plaats en bepaald tijdstip. Een welbepaalde positie kan dus niet aan het deeltje toegekend worden, hoogstens een spreiding in ruimte en tijd volgens een bepaald waarschijnlijkheidsverdeling. Wanneer een deeltje waargenomen wordt, verwerft het op dat moment, als gevolg van de interactie met de detector de plaats en de waarneembare eigenschappen die de waarnemer vaststelt.

Causaliteit (eenduidige oorzaak-gevolg-relaties) en localiteit (een systeem ondergaat alleen locale invloeden) kunnen niet gehandhaafd blijven. Deze nieuwe inzichten hebben een paradigma-wisseling op gang gezet, waarvan de diepere betekenis nog altijd onderwerp van discussie is.





Wilde stakingen in Groot-Brittanië (2)

23 06 2009

Hieronder een eerste stellingname van de Internationale Kommunistische Stroming (IKS) over de wilde stakingen in de energiesector, maar ook de stakingen bij de postdiensten, metrolijnen e.a. te Groot-Brittanië. Je kan het artikel (met commentaren) ook hier lezen.

Construction workers at the centre of the class struggle

Daily we are told that we have to tighten our belts, accepts jobs losses, pay cuts, lose of pensions, increased work rates for the good of the national economy, to help it cope with the deepening recession. At British Airways they have even pressured workers to work for nothing for a whole month, with the threat of unemployment hanging over them. The idea of struggling against these relentless attacks is faced with the terrible fear of unemployment and the endless media campaign which tells us there is nothing we can do about our worsening living and working conditions.

And yet in the first weeks of June the weight of passivity and fear has been confronted by clear evidence that this does not need to be case. In the second week of June London Underground workers struck in order to protect 1,000 threatened jobs. Then postal workers in London and Scotland staged struggles against lay-offs, broken agreements and cuts in services. At the same time 900 construction workers at the Lindsey oil refinery site walked out in solidarity with 51 of their comrades who were laid off. This struggle burst into a series of wildcat solidarity strikes at major energy sector construction sites across Britain, when Total sacked 640 strikers on the 19th June. These struggles show that we do not have to accept our ‘fate’.

Nationalism against the workers, and workers against nationalism

At the beginning of the year the Lindsey refinery workers were at the centre of a similar wave of wildcat strikes over laying off workers on the site. That struggle from its beginning was hampered by the weight of nationalism, epitomised by the slogan ‘British Jobs for British workers’ and the appearance of Union Jacks on the picket line, as some of the strikers said that no foreign workers should be employed when British workers were being laid off. The ruling class used these nationalist ideas to great effect, exaggerating its impact and presenting the strike as being against the Portuguese and Italian workers who were employed on the site at the same time as the other workers were being laid off. However, this strike was brought to a very sudden and unforeseen end when banners began to appear calling on the Italian and Portuguese workers to join the struggle or proclaiming ‘workers of the world unite’, and Polish construction workers joined the wildcats in Plymouth. Instead of a long-drawn out defeat of the workers, with increasing tension between workers from different countries, the Lindsey workers gained an extra 101 jobs, kept the Italian and Portuguese workers’ jobs for them, gained a promise that no workers would be laid off as there were jobs on the site, and went back united.

This new wave of struggles has broken out on a much clearer basis: solidarity with sacked workers. 51 contract workers were laid off at the end of the 2nd week of June because their contracts ended. At the same time, another contractor was taking on workers. The laid-off workers were told by Post-it notes on their clocking on cards that they were no longer needed. This brought an immediate response from hundreds of workers on the site, who walked out in solidarity. It was felt that these workers were being victimised for the role they had played in the earlier strike. Then on June 19th Total, the owners of the site, took the unexpected step of sacking 640 strikers. There had already been solidarity strikes on other sites but with the news of these sackings workers walked out on sites all over the country. “About 1,200 angry workers gathered at the main gates yesterday waving placards castigating ‘greedy bosses’. Fellow workers at power stations, refineries, and plants in Cheshire, Yorkshire, Nottinghamshire, Oxfordshire, South Wales and Teesside walked out in a show of solidarity.” (The Independent, 20/6/9). The Times reported that, “There were also signs that the strike action was spreading to the nuclear industry as EDF Energy said that contracted workers at its Hinkley Point reactor in Somerset had walked out.” (20/6/9).

Faced with this movement it is harder for the media to play the nationalist card. It would be a surprise if there was not a weight on nationalism on some workers and the media know how to focus their attention on them. The BBC website has a picture of a picket line with workers holding up a banner saying “put British workers first not last”, while The Guardian interviewed a striker who said “We’ve no grievance with foreign workers as such but we feel that they should supplement what we cannot provide” (20/6/9). On the other hand, right wing papers such as The Times and Daily Telegraph who would usually make full use of such sentiments do not mention them – rather they concentrate on Total’s action and the danger of the struggles spreading.

The ruling class is extremely concerned about this struggle precisely because they cannot so easily distort it into a nationalist campaign. They fear it could spread into the construction sector generally and maybe beyond. Workers can see that if Total get away with sacking striking workers other bosses will follow suit. This poses the strike as a clear class issue, of real concern to all workers.

The obvious class nature of this struggle also encompasses a vision of solidarity with foreign worker. As a sacked worker makes clear: “Total will soon realise they have unleashed a monster. It is disgraceful that this has happened without any consultation. It is also unlawful and it makes me feel sick. If they get away with this, the rest of the industry will crumble and it will be like a turkey cull. Workers will be decimated and unskilled employees from abroad will be brought in on the cheap, treated like scum and sent back after the job is done. There is a serious possibility that the lights will go out because of this. We just cannot stand by and see workers discarded like an oily cloth.” (The Independent 20/6/9).

This worker’s indignation is that of the whole working class. Not only because of Total’s actions, but all the other attacks they are suffering or seeing. Millions of workers are being cast away like so much rubbish by the ruling class now that they can no longer suck enough surplus value from them. Bosses expecting workers to accept wage cuts or even work for free and to be happy about it! Total’s contempt is that of the whole capitalist class: how dare workers be so uppity, they must be crushed!

The need for a common struggle

No matter what happens in the coming days this struggle has demonstrated that workers do not have to accept attacks; that they can resist. More than that, they have seen that the only way we can defend ourselves is by defending each other. For the second time this year we have seen wildcat solidarity strikes. There are reports that the Lindsey strikes sent out flying pickets to Wales and Scotland. There are construction sites all over the country, particularly in the capital, where the Olympic sites group together large numbers of workers from many nationalities. Sending delegations to these sites calling for solidarity action would send out the clearest message yet that this is a question that affects the future for all workers, whatever their origin. The London postal and underground workers are also trying to defend themselves against similar attacks and have every interest in forming a common front.

The old slogan of the workers’ movement – workers of the world unite – is often ridiculed by the bosses who can never go beyond their competing national interests. But the world wide crisis of their system is making it clearer and clearer that workers everywhere have the same interests: to unite in defence of our living standards and to raise the perspective of a different form of society, based on world-wide solidarity and cooperation.

Phil 21/6/9.





Wilde stakingen in Groot-Brittanië (1)

22 06 2009

Het is op Rooieravotr dat ik over wilde stakingen in Groot-Brittanië las.

Deze artikeltjes  geven kort weer waarover het gaat: Hundreds walk out in support of oil refinery workers, Oil refinery sackings spark further walkouts.

Op de libcom-site wordt al druk gediscussieerd: New refinery wildcats spread.

Hoewel ik het ermee eens ben dat deze beweging van dichtbij dient te worden opgevolgd, ben ik niet akkoord met wat op Rooieravotr staat over de stakingen van dit voorjaar van diezelfde arbeiders: “Arbeiders in deze bedrijfstak – vooral bouwvakkers die voor energiebedrijven werken – hebben dit jaar al eerder gestaakt. Maar aan die stakingen zat een problematische kant. Arbeiders legden toen het werk neer uit protest tegen het inzetten van niet-Britse arbeiders door het bedrijf, om loonkosten te drukken. Met de  leus “Britse banen voor Britse arbeiders” stelden stakende werkers zich toen feitelijk tegenover arbeiders van elders – een knieval voor racisme, het accepteren van verdeel-en-heers-mechanismen waar uiteindelijk bazen garen bij spinnen. Een verdeelde arbeidersklasse is immers tegenover de ondernemers een zwakkere arbeidersklasse.

Het artikel uit World Revolution, het blad van de Internationale Komunistische Stroming in Groot-Brittanië, geeft een genuanceerder beeld in haar artikel Oil refinery and power station strikes: workers begin to challenge nationalism: “The media coverage (and what some of the workers were saying) made it easy to believe that the demands of the Lindsey workers were “British Jobs for British Workers”. They weren’t. The demands discussed and voted on by a mass meeting did not have this slogan or hostility towards foreign workers in them. Funny how the media missed this! They expressed illusions in the unions’ ability to stop the bosses playing worker off against worker, but not overt nationalism. The general impression created by the media however was one of the strikers being against foreign workers.





Strijd in de Franse universiteiten

8 06 2009

Correspondentie over de strijd in de universiteiten in Frankrijk.

Correspondance sur les luttes dans les universités en France.

Zie ook/voire aussi: Gouvernements et syndicats main dans la main pour saboter le mouvement dans les universités (courrier de lecteur)

? mai 2009

Salut Y.

Je reprends tout juste les cours après 2 mois d’interruptions à l’Université pour cause de revendications sociales. On s’ est bien amusé jusque là mais maintenant dur, dur… en espérant que l’année soit validée.

Voilà, une vie étudiante bien remplie entre babysitting, sorties avec les copains, réflexions sur la société et actions contestataires sur toutes les choses aberrantes que nous pond notre cher gouvernement.

A bientôt

P.

5 mai 2009

Salut, salut,

Je n’ ai pas trop suivi les contestations en France, que de loin. J’ espère fortement que votre année sera validée.

Comme d’ habitude les médias belges (et probablement aussi d’autres pays) font que discréditer les protestations: ‘les français’ auraient une ‘culture’ de grèves. Comme si vous ne prenez pas de risque en manifestant et en faisant la grève! Comme si vous n’ avez pas de raisons sérieuse de contester! D’ une façon très subtil ils présentent ‘les français’ comme des fenians: dans le même journal ou paraissait l’ article sur les étudiants, il y avait un autre article sur une étude qui a conclu qu’ en France on mange et dort le plus longtemps par rapport aux autres pays industrialisé. Ah, les méthodes de divisions!

Peut-être que vous devriez décider d’arrêter votre lutte avant les examens. Je pense qu’il est mieux de prendre une tel décision d’ une façon consciente et collective, avant que le mouvement dérape dans une violence désespéré. Vous pourriez la reprendre plus tard. Mais il est clair qu’ aussi longtemps que le gouvernement ne valide pas votre année, il faut protester, pas isolé dans son coin, mais d’une façon la plus large possible. Je pense aux mouvements contre le CPE et la LRU qui trouvaient leur force dans l’ extension de la lutte, dans la solidarité entre salariés et étudiants pour des meilleurs conditions de vie, et donc pas dans des blocages. Les blocages, c’est bien pour fixer des gens sur un problème, par exemple un plan d’ épargne (du gouvernement ou d’une entreprise), mais ne sont jamais un but en soi. Le but c’est de convaincre les autres que vos problèmes sont aussi leur problèmes et que pour lutter contre, il faut se réunir et refuser ensemble les aggravations des conditions de travail et la précarité.

Ici, il y a eu une manifestations contre les coûts des études. Pour moi cette manif ne ressemblait en rien à ce qui se passe en France. C’ était plutôt un cortège de carnaval pour amuser les hauts-fonctionnaires de l’ UE. Les étudiants ici n’ont pas encore compris que ça ne sert à rien de se défouler devant les portes des inventeurs des plans d’ épargne (ce cas-si c’était contre le plan Bologne, plan qui veut rendre le marché des études plus concurrentiel à un niveau Européen). Il faut plutôt se diriger vers d’ autres étudiants pour les convaincre de la nécessité de lutter. A part ça il ne comprennent pas encore qu’il ne suffit pas d’une seul manifestation, mais que seulement un mouvement peut mettre pression sur les gouvernements. Naturellement les Trotskistes et confrères (les équivalents de LO, la LCR et la NPA de France) et même les syndicats n’ ont fait que contribuer dans ces illusion, puisque c’ est eux qui ont organiser la manif. C’est eux qui ont décider de la date stupide, puisque toute proche des examens: impossible de faire naitre un mouvement. C’est eux qui ont décider le trajet vers les bâtiments de l’ UE, au lieu d’ aller vers les université et les écoles. Ils se disent contre les injustices sociales, mais il ne font que mener les étudiants sur des fausses pistes.

Enfin, je m’ arrête la. J’ espère ne pas avoir été complètement à côté de la plaque, ni de vous avoir choqué.

Y.

7 mai 2009

Salut Y.

Merci pour ton message, tu n’es, d’après moi, pas du tout à côté de la plaque. Il y a effectivement des difficultés à faire des choses qui ont en même temps du sens et de l’impact. Mais ce qui est sûr, c’est que les temps ont changé et que les méthodes d’avant ne marche plus aujourd’hui avec ce gouvernement, et que dans tout les cas, il va falloir durcir les actions…

Pour la question des examens, je comprend ton point de vue, mais je te soumets une réflexion qui nous fait débattre: quel est l’intérêt de passer des examen sur 3 semaines de cours? Ce qu’on a perdu avant tout ce sont les savoirs du semestre et je peut te dire que je suis bien déçu, mais si tu voyais dans quelle condition va se passer les examens cela n’a aucun sens: bourrage de crâne de notion importante, épreuves “bidon” juste pour avoir une note, travail “occupationnel” sans sens juste pour passer le temps… Tu serais scandalisé! Bref, les exams c’est une grande blague.

Sinon, je suis bien d’accord qu’il faudrait élargir le mouvement et tout ça… On a eu des manifestations historiques qui regroupaient tous les corps syndicaux nationaux, interprofessionnelles: des millions de gens en colère dans les rues et après… rien… il faut croire que c’est encore supportable pour eux…

En tout cas, j’ imprime ton mail pour le montrer à mes copains car je pense qu’ils seront contents d’apprendre le regard que porte la Belgique sur la France et ces concitoyens.

A bientôt,

P.

7 mai 2009

Salut P.

Je serais bref, parce qu’ il faut que je prépare mes examens.

Tu parles de “durcir les actions” Qu’est-ce que ça veut dire? Le blocage, le sabotage, etc. ou multiplier les appels envers d’ autres étudiants, écoliers et surtout salariés/ouvriers? Je ne sais pas si le mouvement est en pleine montée (= extension de la lutte) ou en descente. Des mouvements sociaux qui n’ arrivent pas à percer l’ isolation peuvent terminer dans des actions désespérée comme le sabotage, ce qui à la fin ressemble beaucoup au terrorisme. Dans un cas pareil on ouvre la porte à la discréditation du mouvement par les médias et le gouvernement, et donc à la répression.

Avez-vous confiance dans les syndicats? Je me rappelle du mouvement CPE que ce sont bien les étudiants eux-mêmes qui ont garder en vie le mouvement à travers les AG, qui était ouvertes à tout le monde, et pas les syndicats. Ont-ils contribuer à l’ extension de la lutte? Ont-ils diffuser des tractes disant que les travailleurs devrait se mettre en grève en solidarité avec les futurs travailleurs?

Je t’envoie deux lien vers des articles d’un groupe politique avec lequel je sympathise. Je pense que surtout le premier article est à sa place dans cette petite discussion (il est aussi plus court). Peut-être que tu me trouvera trop radical. Si c’est le cas, n’ hésite pas à réagir.

Face aux attaques du capital, comment peut-on lutter?

http://fr.internationalism.org/book/export/html/3181

Thèses sur le mouvement des étudiants du printemps 2006 en France

http://fr.internationalism.org/book/export/html/1806

Bises,

Y., internationaliste





ResPACT-betoging

17 05 2009

Mailwisseling over de ResPACT-betoging van 28 april 2009 te Brussel (www.respact.be). Een meer uitgebreide analyse van studiekosten, beursstudenten, studentenbeweging… zal later volgen. In de hoop dat dit al een goede richting kan geven aan verdere discussies…

Dag kameraad,

(…)

Het gaat erg goed met me. De afgelopen twee weken bestonden uit veel schoolwerk, maar een mens moet niet klagen zelfs niet als hij een Antwerpenaar is en de straten vuil zijn. Ik studeer hier wat ik wil en ik heb veel geleerd. Er zijn voordelen aan het Britse onderwijssysteem, ik heb soms de indruk dat het wat moderner is dan in België en ik heb hier heel goed professoren, maar dat is de verdienste van die mensen zelf, denk ik en niet van het Britse Systeem. Het is en blijft wel duur (in de duizenden ponden), dus iedereen of toch de gewone mensen, beginnen aan hun leven met schulden. Ik schudde vroeger altijd m’n hoofd toen je zei dat het probleem overproductie is en niet overconsumptie en dat er eigenlijk geen geld is, omdat de hele wereld op krediet draait. Je had gelijk (allez, ‘t is niet dat jij dat ontdekt heb).

Ik schaar me niet volledig achter de Respacte eisenbundel of organisatiestructuur, en vind dat ze studiekosten nogal ruim nemen. Voor mij dienen de studiekosten niet verlaagd te worden, ik kan dat betalen. Het beurzensysteem moet aangepast worden voor mensen die het echt nodig hebben en er dienen meer investeringen komen voor kleinschaliger, meer studentgericht onderwijs dat zich niet opsluit in de klas. Maar gewoon pleiten voor gratis universitair onderwijs, gaat geen kansengelijkheid creeëren. We weten allebei dat de fundamentele ongelijkheid niet daar is. Hoe was de Respact-betoging?

Ik heb hier enkele essays moeten schrijven. Twee ervan zullen je misschien interesseren, en stuur ik ook in bijlage om op toilet te lezen.  Eentje over Karl Marx en de relevantie van zijn analyse van het kapitalisme. Niet helemaal tevreden van, het moet ook allemaal op minder dan 3000 woorden zijn, maar het biedt stof voor discussie. En één met de vraag: of de financiële crisis zal eindigen in een nieuwe grote depressie. Het feit dat academische papers zijn van louter 3000 woorden, haalt de scherpe kantjes ervan af, dus het kan ook gewoon dienen als stof voor discussie.

Hoe zit het met je plannen voor een ‘Kapitaal’ leesgroep met die nieuwe vrienden die je gemaakt hebt? Ik kan je aanraden om niet alleen het grote werk te lezen, omdat het toch wel een kluif is waar zelfs Idefix moeite mee zou hebben. Voor de paper heb ik een boek gebruikt, ‘explaining Capital’ of zoiets. Een soort van gids, inleiding tot de politieke economie van onze bebaarde vriend (boer Karl van de kinderboerderij).

(…)

Ys.

Dag Ys.

(…)

De Respact-betoging was trouwens weinig waard. De betoging leek nogal hard op die tegen het plan VDB, enkel hadden we nu mooi weer. Veel tamtam, maar ik betwijfel of het een positieve impact zal hebben op eender wat: noch de reformist, noch de revolutionair kan tevreden zijn.
Voor mij was het eerder een grote show van allerlei linkse groepen om toch maar te tonen hoe bezorgd ze zijn om de verslechterende levensomstandigheden. Het was niet eens om een soort ongenoegen op te vangen, want ik heb niet de indruk dat er momenteel een grote ontevredenheid leeft onder de studenten over de studiekosten.

Ik ben akkoord dat de onderwijskosten te hoog liggen. De directe kosten, zoals inschrijvingsgeld, boeken en cursussen zullen wel lager liggen dan bij onze naburige landen, maar we mogen koten, vervoer en levensonderhoud niet negeren. Ik denk dat we dus wel ‘ruim’ mogen rekenen. Oké, soms werd er in de flyers en pamfletten van ResPACT nogal grof gesmeten met hoge cijfers, daar ben ik ook niet voor. Maar studeren is niet gratis en ik wed dat je dat het beste kan merken door naar het aantal beursstudenten te kijken. En aangezien het toekennen van beurzen wordt bepaald door het inkomen, is dat ook ineens de link tussen onderwijskosten en inkomen. Dat verband is cruciaal, want als je een werkelijke vermindering van de studiekosten eist, is dat in de veronderstelling dat de lonen dezelfde blijven of verhogen en de werkloosheid en armoede niet toenemen. De werkloosheid neemt echter wel toe, de laatste maanden zelfs massaal, waardoor niet enkel onderwijs, maar ook vele andere levenskosten toenemen.

Ik pleit dan ook voor een verbreding van de eisen: van specifieke studenteneisen naar eisen die voor alle toekomstige en huidige arbeiders kunnen gelden. Er waren wel bredere slogans, zoals: “Wij willen hun crisis niet betalen!”, maar die versterken dan weer de illusie dat de crisis een zaak is van hebzuchtige personen, terwijl de crisis het gevolg is van het failliete kapitalisme. Maar goed, ik wil niet de puritein uithangen: zo een slagzin kan je door de vingers zien als er een werkelijk streven bestaat naar uitbreiding van het protest en het vormen van een beweging. Dat streven bestond echter niet: het was een eenmalige carnavalsstoet, gepland net voor de examenperiode, waardoor ge elke mogelijkheid tot het uitgroeien van een beweging in de kiem smoort.

Dit soort optochten zijn dan nog eens meestal gericht tot de uitvinders en actieve verdedigers van Bolognaplannen en gelijkaardige, plannen die de concurrentie op de studiemarkten willen opdrijven en de studiekosten uiteindelijk mee opdrijven. Een echte druk op die meneren (en mevrouwen) kunt ge enkel uitoefenen zoals in Frankrijk gebeurde in de CPE-beweging of onlangs in Griekenland (om maar de meest verregaande, recente voorbeelden te noemen) waar jongeren en volwassenen een actieve solidariteit uitten tegen de miserie (en geen ‘solidariteit’ in de miserie, in de zin van: “We moeten allemaal samen de broeksriem aantrekken”). Die actieve solidariteit houdt in dat studenten en/of arbeiders hun collega’s op het probleem wijzen van bijv. hoge studiekosten of een CPE-plan. Dat deden de studenten in Frankrijk door de universiteiten te blokkeren en pamfletten uit te delen, waarin ze opriepen om deel te nemen aan de algemene vergaderingen (AV). In die AV’s kon iedereen voorstellen doen i.v.m. het verdere verloop van de beweging (meestal werden de beslissingen genomen door de studenten van de desbetreffende campus). Een grote rem op de CPE-beweging waren de officiële vakbonden die, ondanks de grote vraag van de jongeren, geen oproep deden tot een staking en amper reclame maakten voor de verschillende grote betogingen.

Zulke bewegingen zijn meestal niet georganiseerd door linkse organisaties of vakbonden, maar gaan uit van de arbeiders zelf. De rol van revolutionairen is dan ook niet de revolutie te ‘maken’, dat doet de arbeidersklasse. Wat revolutionairen moeten doen is de klasse op haar miserie wijzen, de klasse  doen inzien dat het kapitalisme geen toekomst biedt en dat zij zich er enkel van kan verlossen door een revolutie. Abstracter gezegd: de revolutionaire organisaties moeten het klassebewustzijn aanmoedigen en het proletariaat wijzen op haar historische rol. Heel typisch aan organisaties als de LSP en Comac is dat zij een betoging organiseren en dan mensen bijeenscharrelen om de stoet te ‘vullen’. Voor hen is een betoging ‘geslaagd’ als er x aantal mensen kwamen. Waar zijn de revolutionaire doelstellingen gebleven? Welke sporen laat de betoging na op de deelnemers en aanschouwers?

Soit, ik laat het hierbij. Ik zou nog kunnen doorgaan, maar ik moet ook nog wat studeren enzo. Niet dat de studies oninteressant zijn, echt niet. Het boeit me meer dan ooit tevoren. Ik ben nu grondig dat boekje (Ecology against capitalism) aan het lezen van John Bellamy Foster en het is verbluffend hoe diepgaand die kerel gaat. Ik ben het niet eens met alle hoofdstukken, maar het geeft een mooi kader voor het begrijpen en bekritiseren van de ‘oorzaken’ en ‘oplossingen’ die economische en ecologische denkers voorstellen. Ik raad je echt aan het te kopen, zeker omdat je in het VK zit en het daar wss makkelijker is te krijgen dan hier.

(…)

Groet,

Y.





Marxisme en Ecologie

25 04 2009

Beste klasgenoten, medestudenten, toekomstige collega’s… noem het zoals je wil.

In bijlage vinden jullie 2 teksten die ik graag met jullie zou delen. Waarom deel ik dit uit? Omdat ik niet akkoord ben met wat in de lessen ecosysteembeheer, duurzame ontwikkeling en milieu en maatschappij aan ons wordt opgedrongen. Ik verdedig een andere visie op ecologie die niet aan bod komt aan de universiteit. Onvermijdelijk houdt dit ook een politiek standpunt in. Is dit dan wel “objectief” en wetenschappelijk? Niet objectief, wel wetenschappelijk. Een “objectief” feit is immers maar een interpretatie van de werkelijkheid, m.a.w. een subjectiviteit, die op een bepaald moment als waarheid wordt beschouwd en waarover een consensus heerst tot op het punt dat die “waarheid” in vraag wordt gesteld en als subjectief wordt (h)erkend. Dit gebeurt wanneer er een andere, nieuwe “waarheid” wordt voorgesteld die de voormalige bekritiseert en een betere verklaring kan geven voor de werkelijkheid. (Zo legde Darwin het proces bloot dat de evolutie van het leven verklaart, waardoor we nu evolutie door natuurlijke selectie als een objectief feit aanzien.) Het is aan de wetenschap om telkens weer oude en nieuwe verklaringen in vraag te stellen en te vergelijken. Als toekomstige wetenschappers mogen we dan ook een andere kijk op maatschappij en ecologie niet negeren, maar moeten we ze onderwerpen aan een kritische analyse.

De eerste tekst is een artikel dat de Internationale Kommunistische Stroming (IKS) (www.internationalism.org) onlangs publiceerde in haar theoretisch blad: Internationale Revue. Het geeft een uitgesproken standpunt over het milieuvraagstuk: wat zijn de grondoorzaken voor de algemene milieuvervuiling van vandaag en welke gevolgen heeft dat in de zoektocht naar (een) oplossing(en)? Hoewel het geschreven is in 1990 blijft het heel actueel.

De tweede tekst is een hoofdstuk uit het boek van John Bellamy Foster: Ecology Against Capitalism. Het bekritiseert op een diepgaande wijze de theorieën van Malthus i.v.m. populatiedruk op hulpbronnen, die voor mij niets anders zijn dan een goedpraten van de armoede en honger op deze planeet en geen enkele bijdrage aan de wetenschap betekenen.

Aangezien ik nooit een geschikt moment vond om dit tijdens de lessen aan te kaarten en dit misschien ook niet de geschikte moment daarvoor is, lijkt het me beter lectuur mee te geven waar jullie dan mee doen wat jullie willen: lezen, weggooien, bijhouden, doorgeven… Hopelijk stimuleert het discussie. Als iemand zo gemotiveerd is om een schriftelijk antwoord te willen geven, mag dat steeds op volgende blog: https://devlam.wordpress.com.

Vriendelijke groeten,

Y.

Marxisme en Ecologie

Het kapitalisme vergiftigt de aarde

Hoe langer de kapitalistische beschaving blijft bestaan, hoe dichter ze ons brengt naar een ecologische ramp van planetaire proporties, een ramp die niet kan worden vermeden zonder de vernietiging van het kapitalisme.

De feiten zijn allemaal goed gekend en kunnen gehaald worden uit een aantal publicaties, zowel populaire als wetenschappelijke, zodat wij er hier niet in detail op zullen ingaan. Een eenvoudige lijst volstaat om de draagwijdte en de diepte van het gevaar aan te tonen: de toenemende vervalsing van het voedsel door additieven en ziektes van de veestapel; de vervuiling van de watervoorziening door het ongeremde gebruik van kunstmest en het dumpen van giftig afval; de luchtvervuiling, vooral in de grootsteden door het gecombineerde effect van industriële uitstoot en uitlaatgassen van auto’s; de bedreiging van radioactieve vervuiling vanwege de kernreactors en het lozen van afval in alle geïndustrialiseerde landen en ex-stalinistische regimes – een bedreiging die al tot een werkelijke nachtmerrie werd met de rampen in Windscale, Three Mile Island en vooral in Tsjernobil; de vergiftiging van de rivieren, de meren en de zeeën die al tientallen jaren gebruikt worden als afvalstorten van de wereld en die nu zouden kunnen leiden tot het ineenstorten van een hele complexe voedselketen en de vernietiging van organismen die een belangrijke rol spelen in de regulatie van het klimaat op de wereld; de versnelde vernietiging van de wouden in de wereld, in het bijzonder de tropische regenwouden, leidt naast de aantasting van het wereldklimaat ook tot landerosie die op zijn beurt bijdraagt tot andere rampspoed, zoals de oprukkende woestijn in Afrika en de overstromingen in Bangladesh.

Bovendien is het nu duidelijk dat de kwantiteit aan het overslaan is in kwaliteit, nu de gevolgen van de vervuiling zowel globaler als onberekenbaarder worden. Ze zijn globaal in de mate dat ieder land ter wereld er door getroffen wordt: niet alleen het geïndustrialiseerde Westen, maar ook de ‘onderontwikkelde’ Derde Wereld en de stalinistische en ex-stalinistische regimes, die zo bankroet zijn dat ze zich zelfs niet de minimale controles kunnen veroorloven die in het Westen zijn ingevoerd. Vroegere ‘socialistische’ landen zoals Polen, Oost-Duitsland en Roemenië behoren misschien wel tot de meest vervuilde ter wereld; omzeggens elke stad in Oost-Europa heeft zijn horrorgeschiedenis van lokale fabrieken die kanker, ademhalingsaandoeningen en nog andere ziekten veroorzaakten doordat dodelijk gif uitbrak, of van rivieren die ontvlammen wanneer je er een lucifer ingooit, enzovoort. Maar derdewereldsteden zoals Mexico of Curbutao in Brazilië moeten er zeker niet voor onderdoen.

Toch ligt er in deze context een ander en zelfs nog beangstigendere betekenis in het woord ‘globaal’, namelijk dat de ecologische ramp nu voelbaar het voortbestaan van het planetaire ecosysteem bedreigt. De verdunning van de ozonlaag die hoofdzakelijk het resultaat schijnt te zijn van de uitstoot van CFK-gassen is daar een duidelijk voorbeeld van, aangezien de ozonlaag al het leven op aarde beschermt tegen de dodelijke UV-straling. Het is onmogelijk om in dit stadium te zeggen wat de gevolgen van dat proces zullen zijn op lange termijn. Hetzelfde is van toepassing op het probleem van de het broeikaseffect dat nu wordt aanvaard als een werkelijke bedreiging door een groeiend aantal wetenschappelijke commissies, de meest recente die van de intergouvernementele commissie van de VN over de klimaatsverandering (IPCC). Het IPCC en andere hebben niet alleen gewaarschuwd voor massale overstromingen, droogtes en hongersnoden die er zouden kunnen uit voortvloeien als er geen betekenisvolle terugschroeving is in het huidige niveau van uitstoot van broeikasgassen, in het bijzonder koolstofdioxide, ze hebben ook gewezen op het gevaar van een ‘terugslageffect’, waarbij ieder aspect van de vervuiling en vernietiging van het leefmilieu reageert op het andere en zo en onomkeerbare spiraal van rampen op gang kan brengen.

Het is eveneens overduidelijk dat de klasse, wier systeem die puinhoop heeft veroorzaakt, er niet toe in staat is om er iets aan te verhelpen. Natuurlijk hebben bijna alle verlichte geesten van de bourgeoisie zich de laatste jaren op miraculeuze wijze bekeerd tot de zaak van de redding van het leefmilieu. De supermarkten puilen uit van goederen die aanprijzen hoe vrij ze wel zijn van kunstmatige additieven; cosmetica, detergenten en luiermerken wedijveren met elkaar om te bewijzen hoeveel respect zij hebben voor de ozonlaag, de lucht en de rivieren. En de politieke leiders van Thatcher tot Gorbatchov hebben het er steeds meer over hoe wij allen de handen in elkaar moeten slaan om de bedreigde planeet te beschermen.

Zoals gewoonlijk kent de schijnheiligheid van deze klasse van gangsters geen grenzen. De werkelijke bezorgdheid van de bourgeoisie voor het redden van de planeet kan worden afgemeten aan wat ze van plan is te doen. Zij maakt bijvoorbeeld veel poeha over de recente ozonconferentie in Londen, waar de belangrijkste landen ter wereld, en daarbij inbegrepen de tegensputterende reuzen van de Derde Wereld zoals India en China, tot een overeenkomst kwamen om de CFK’s uit te bannen tegen het jaar 2000. Maar dit betekent dat er in de komende 20 jaar nog eens 20 procent van de ozonlaag zou kunnen vernietigd worden. Tijdens die periode zou een volume ozon verdwijnen dat gelijk is aan de helft van het totale ozonvolume dat sinds de uitvinding van de CFK’s verdween.

Het is nog erger wanneer wij het hebben over het broeikaseffect. De VS-administratie heeft de uitdrukking ‘globale opwarming’ gebannen uit al haar officiële communiqués. En de landen die op papier de voorspellingen van het IPCC aanvaarden, hebben zich er slechts toe verbonden om de koolstofuitstoot te stabiliseren op het huidige niveau, niets meer dan dat. En vooral hebben ze geen ernstige strategie voor het verminderen van de afhankelijkheid van hun economieën van fossiele brandstoffen, noch voor het wagenpark van privéauto’s, die de grootste bijdrage leveren tot het broeikaseffect. Er wordt niets gedaan aan het tegenhouden van de vernietiging van de regenwouden en dat leidt zowel tot de opeenhoping van broeikasgassen als tot de vermindering van de capaciteit van de planeet om ze te absorberen: het eigen Actieplan voor de Tropische Wouden (Tropical Forest Action Plan) van de VN wordt helemaal gedomineerd door de houtvesterbedrijven. En, terzijde gezegd, zou het kaalslaan van de regenwouden door houtvesters, veetelers en industriële belangen, zowel als door hongerende boeren die wanhopig op zoek zijn naar land en brandstof, alleen kunnen gestopt worden indien de Derde Wereld plotseling zou bevrijd worden van de massale last van schulden en armoede. Wat de plannen betreft van het bouwen van verdediging tegen overstromingen of het voorkomen van hongersnood, kan de bevolking van de meest bedreigde landen zoals Bangladesh dezelfde soort ‘hulp’ verwachten als werd verleend aan de bewoners van de aardbevingszones op de wereld, of aan de slachtoffers van de droogtes in Afrika.

Het antwoord van de bourgeoisie op al deze problemen belicht dat het juist de structuur is van het systeem die de bourgeoisie niet in staat stelt om met de ecologische problemen, die het systeem heeft veroorzaakt, in het reine te komen. Globale ecologische  problemen vereisen globale oplossingen. Maar ondanks alle internationale conferenties, ondanks al het vroom gezwets over internationale samenwerking, is het kapitalisme onlosmakelijk gebaseerd op de wedijver tussen de nationale economieën. Zijn onvermogen om te komen tot een werkelijk niveau van globale samenwerking wordt vandaag nog erger gemaakt door het ineenzijgen van de oude blokstructuren en het afglijden van het systeem in een oorlog van allen tegen allen. De verdieping van de economische wereldcrisis die het Russische blok op de knieën dwong, zal de wedijver en de nationale rivaliteiten nog verergeren. Dit betekent dat ieder bedrijf en ieder land met een steeds toenemende onverantwoordelijkheid zal optreden bij het scharrelen als gekken voor het economisch overleven.

Welke ook de kleine toegevingen zijn die gemaakt worden uit milieubezorgdheid, toch zal de overheersende trend neerkomen op het door het raam keilen van de controles voor gezondheid, veiligheid en vervuiling. Dit is al eerder het geval geweest in het laatste decennium dat een scherpe stijging had laten optekenen van het aantal industriële en transportrampen als resultaat van verwoede kostenbesparingen in het licht van de economische crisis. Naarmate de handelsoorlog tussen de naties verhit, kunnen de zaken enkel verergeren.

Wat meer is, het ieder-voor-zich zal het gevaar verhogen op lokale militaire conflicten in streken waar de arbeidersklasse te zwak is om deze te verhinderen. Nu deze conflicten niet langer worden afgeremd door de discipline van de oude imperialistische blokken, lopen ze een veel groter risico op het ontbranden van de horrors van chemische en zelfs van kernoorlogen op een ‘lokale’ schaal, die miljoenen zou afslachten en de atmosfeer van de planeet verder zou vergiftigen. Wie kan er aannemen dat, gegrepen door een aanzwellende spiraal van chaos en verwarring, de bourgeoisie van de wereld op een harmonieuze wijze zou gaan samenwerken om de bedreiging van het leefmilieu aan te pakken? Als de ecologische moeilijkheden – dalende watervoorzieningen, overstromingen, twisten over vluchtelingen, enz. – een effect hebben, zal het de opdrijving van lokale imperialistische spanningen zijn. De bourgeoisie is zich daarvan reeds bewust. Zoals de Egyptische minister van Buitenlandse Zaken Boutros Ghali het recent nog stelde: “de volgende oorlog in onze regio zal draaien rond de waters van de Nijl, niet over politiek”.

In de huidige fase van voortschrijdende ontbinding verliest de heersende klasse in toenemende mate de controle over haar sociaal systeem. De mensheid kan het zich niet langer veroorloven om het lot van de planeet in de handen van de bourgeoisie te laten. De ‘ecologische crisis’ is een verder bewijs dat het kapitalisme moet vernietigd worden vooraleer het de hele wereld meesleept naar de afgrond.

De ideologische vervuiling

Maar ook al is de bourgeoisie niet in staat om de schade te herstellen die zij heeft toegebracht aan de planeet, toch zal zij niet aarzelen om ecologische thema’s te misbruiken als voer voor haar misleidingcampagnes die gericht zijn tegen de enige kracht die iets kan doen tegen het probleem – de arbeidersklasse.

Het ecologische vraagstuk is op dit vlak ideaal. Dat is de reden waarom de bourgeoisie weinig pogingen doet om de ernst van het probleem te verdoezelen (en zelfs een lichte aandikking toestaat als het van pas komt). Steeds maar weer wordt ons wijsgemaakt dat problemen, zoals dat van de ozonlaag, of de globale opwarming, ‘ons allen treffen’, dat ze ‘geen onderscheid maken’ voor kleur, klasse of land. En het is waar dat de vervuiling, zoals andere aspecten van de ontbinding van de kapitalistische maatschappij (drugsverslaving, criminaliteit, enz.), alle klassen van de maatschappij treft (ook al zijn het gewoonlijk de meest onderdrukten die er het meest onder lijden). Welke betere basis kon er bestaan voor het oplossen van het proletariaat, door het zijn eigen klassebelangen te doen vergeten, door het mee te sleuren in een amorfe massa waar er geen onderscheid meer is tussen arbeiders, winkeliers… of de heersende klasse zelf? De constante ideologische muur over het leefmilieu is dus een complement van alle campagnes over democratie en ‘volksmacht’ die werden ontketend na de val van het Oostblok.

Laten we kijken hoe zij de ecologische thema’s verdraaien om ze aan hun noden aan te passen. Deze problemen zijn zo afschrikwekkend, zo dringend, zeggen zij, dat ze zeker belangrijker zijn dan jouw eigen egoïstische strijd voor hogere lonen of tegen baanverlies, ja toch? Inderdaad, zijn de meeste van deze problemen niet te wijten aan het feit dat de arbeiders in de ontwikkelde landen ‘te veel consumeren’? Zouden zij niet bereid moeten zijn om minder vlees te eten, minder energie te verbruiken, of zelfs deze of gene bedrijfssluiting te aanvaarden ‘in het belang van de planeet’? Bestaat er een beter excuus voor de opofferingen die de crisis van de kapitalistische economie vereist?

En dan zijn er nog al de argumenten ter ondersteuning van de mythologie van de ‘hervormingen’ en de ‘realistische verandering’. Het is zeker dat er nu iets kan worden gedaan, zeggen zij. Zouden wij dan niet uitkijken naar een verkiezingskandidaat die de beste ecologische politiek voorstelt? Welke partij belooft het meest te zullen doen voor het leefmilieu? Bewijzen de betrokkenheid van Gorbatchov of Mitterand of Thatcher niet dat politici wel degelijk ingaan op druk vanuit het volk? Bewijzen de experimenten met energiebesparing, met zonne-energie of windkracht, die verschillende ‘verlichte’ regeringen zoals in Zweden of Nederland vandaag uitvoeren, dat de verandering enkel een zaak is van goede wil en aanpak vanwege de politici, gecombineerd met de druk van onderop door de burgers? Bewijst de overgang naar milieuvriendelijke producten niet dat de grote bedrijven werkelijk kunnen worden beïnvloed door ‘consumentenactie’?

En als al deze ‘hoopvolle’ en ‘positieve’ benaderingen niet kunnen overtuigen, dan kan de bourgeoisie toch nog gebruik maken van de gevoelens van hulpeloosheid en ontreddering die alleen versterkt kunnen worden wanneer de geïsoleerde burger uit zijn venster kijkt en ziet hoe een hele wereld wordt vergiftigd. Als de bourgeoisie er niet in slaagt om de uitgebuitenen te laten geloven in haar leugens, dan betekent een geatomiseerde arbeidersklasse tenminste geen bedreiging voor het systeem.

De valse alternatieven van de ‘Groenen’

Maar in de laatste tien jaar is er een nieuwe politieke kracht op het toneel gekomen – één die beweert op te komen voor een radicale benadering die de verdediging van het leefmilieu boven alle andere beschouwingen stelt: de Groenen. In Duitsland zijn zij een kracht geworden waarmee rekening moest worden gehouden in het nationale politieke leven. In Oost-Europa zijn de ecologische groepen sterk vertegenwoordigd in de democratische oppositie die in de bres gesprongen zijn, die werd opengelaten met de ineenstorting van het Stalinisme. Groene partijen en drukkingsgroepen komen op in het merendeel van de ontwikkelde landen en zelfs in de Derde Wereld.

Maar de Groenen maken ook deel uit van het rottende kapitalisme. Het spreekt voor zich als je kijkt naar de Groenen in Duitsland: zij zijn een respectabele parlementaire partij geworden, met talrijke zetels in de nationale Bondsdag en bekleden verschillende verantwoordelijke posten in lokale en regionale regeringen. De openlijke integratie van de Groenen in de kapitalistische normaliteit werd enkele jaren geleden gesymboliseerd door het feit dat de ‘buiten-parlementaire’, anarchistische rebel van 1968, Daniel Cohn Bendit (herinner je de slogan ‘Elections, piège à cons’ [Verkiezingen, valstrik voor het klootjesvolk]) zelf parlementslid werd in het Duitse parlement, en zelfs zijn verlangen te kennen gaf om minister te worden. In de Bondsdag nemen de Groenen deel aan alle smerige manoeuvres die typisch zijn voor de burgerlijke partijen – nu eens treden zij op als een rem om de SPD in de oppositie te houden, dan weer vormen zij een bondgenootschap met de sociaal-democraten tegen de heersende CDU.

Het is waar dat de Groenen verdeeld zijn over een ‘realistische’ vleugel die tevreden is met de aandacht in de parlementaire arena, en een ‘puristische’ vleugel die meer radicale, buitenparlementaire vormen van actie ondersteunt. En veel van de aantrekkingskracht van de Groene partijen en de drukkingsgroepen ligt in het feit dat zij inspelen op het wantrouwen van de bevolking tegenover bureaucratische centrale regeringen en parlementaire corruptie. Als alternatief bieden zij campagnes aan tegen lokale gevallen van vervuiling, spectaculaire proteststunts van het type waarin Greenpeace gespecialiseerd is, marsen en betogingen, terwijl zij oproepen tot de decentralisatie van de politieke macht en ‘burgerinitiatieven’ van allerlei slag. Maar geen van deze activiteiten stappen buiten de krijtlijnen van de algemene campagnes van de bourgeoisie. Integendeel, ze dienen om te verzekeren dat deze campagnes diep doordringen in de bodem van de maatschappij.

De ‘radicale Groenen’ zijn de kampioenen van het interklassisme. Zij richten zich tot het ‘verantwoordelijke individu’, tot de ‘lokale gemeenschap’, tot het goede geweten van de mensheid in het algemeen. De acties die zij opzetten proberen alle burgers te mobiliseren, ongeacht hun klasse, in de strijd tegen de vervuiling. En wanneer zij de bureaucratie en de laksheid van een centrale regering bekritiseren, is het alleen met de bedoeling om een visie van ‘lokale democratie’ voorop te stellen die naar inhoud even burgerlijk is.

Zij zijn niet minder ijverig in hun steun aan de reformistische illusie. De acties die zij organiseren zijn er onveranderlijk op gericht om ondernemingen of regeringen meer verantwoordelijk, properder, ‘groener’ te maken. Slechts één voorbeeld: een pamflet van ‘Friends of the Earth’ legt uit hoe de schuld van de Derde Wereld leidt tot de vernietiging van de regenwouden. Wat is dan de oplossing? De westerse banken “zouden alle schulden moeten liquideren van de armste landen in de wereld, en de schulden verminderen van de andere grote schuldenlanden met minstens de helft. Zij kunnen zich dit nu permitteren.” En hoe zullen de banken ervan overtuigd worden om dat te doen? “De banken zullen niet bewegen tenzij hen wordt aangetoond hoe erg hun klanten begaan zijn met dit thema. Je cheques afstempelen met ‘Delg de schuld niet het regenwoud’ en door het opnemen van een ‘Schuld Gelofte’ zijn twee krachtige manieren om hen te tonen hoe jij je voelt.

De Groenen nodigen ons dus uit om geloof te hechten aan de doeltreffendheid van de ‘consumentenmacht’ en in de mogelijkheid om een beroep te doen op de goede inborst van de rijken die zich er niet om bekommeren dat ze miljoenen mensen veroordelen tot de hongerdood enkel door het versluizen van hun kapitaal van het ene land naar het andere. Het komt op hetzelfde neer wanneer de Groenen hun blauwdruk voorstellen voor de toekomst: een wereld waar kleine ecologische ondernemingen nooit ontaarden in de roofzuchtige kapitalistische reuzen, een pacifistische visie van één natie die praat tot een andere natie, kortom, een vriendelijk, zorgzaam, pacifistisch, onmogelijk kapitalisme.

Maar er zijn ook stromingen in of rond de groene beweging, die beweren radicaler te zijn dan dit, die eigenlijk het kapitalisme bekritiseren en het zelfs hebben over revolutie. Sommigen onder hen zijn zo radicaal dat zij beweren dat het marxisme niet meer is dan de andere zijde van de kapitalistische ‘megamachine’. Kijk naar de regimes in Oost-Europa, zeggen zij: het is een logisch resultaat van de verering van het marxisme voor de ‘vooruitgangstechnologie’, voor de industrie. Geïnspireerd door ‘denkers’ zoals Baudrillard, kunnen zij zelfs in een heel ingewikkelde taal uitleggen dat marxisme slechts één van de andere ‘productivistische’ ideologieën is (hier werden ze vervoegd door berouwvolle Stalinisten zoals Martin Jacques, die op een recente conferentie van de ineenstortende Britse CP, beweerde dat “men het feit niet kon ontwijken dat de marxistische traditie in de kern productivistisch is… de onderwerping van de natuur, de productiekrachten, de inzet voor de economische groei”). Anarcho-primitivisten zoals de ‘Fifth Estate’, uitgegeven in Detroit, roepen op tot niets minder dan het uitroeien van de industrieel-technologische maatschappij en een terugkeer naar een primitief communisme. De ‘onwrikbare ecologisten’ van ‘Earth First’ gaan nog verder: voor hun ideologen ligt het probleem niet enkel in de industriële maatschappij of beschaving, maar in de mens zelf…

Marxisme tegen de groene misleidingen

De notie dat een abstracte entiteit, ‘mens’ genoemd, verantwoordelijk zou zijn voor de huidige ecologische puinhoop blijft niet beperkt tot een paar esoterische groene ideologen; het is in feite een wijdverspreid cliché. Maar in beide gevallen is het een idee dat enkel kan leiden tot wanhoop, want als de menselijke wezens zelf het probleem vormen, hoe kunnen menselijke wezens er dan een oplossing voor vinden? Het is niet toevallig dat sommigen onder de ‘onwrikbare ecologisten’ AIDS hebben verwelkomd als een noodzakelijke agent om in de wereld het teveel aan mensen weg te snoeien…

Het standpunt van de anarcho-primitivisten leidt tot dezelfde sombere gevolgtrekkingen. ‘Tegen de technologie’ zijn, is ook tegen de mensheid zijn. De mens heeft zichzelf geschapen via de arbeid, en “arbeid begint met het maken van gereedschap”. De logica van het anti-technologisch standpunt is te proberen om terug te gaan tot het voor-menselijk verleden toen de natuur nog ongerept was, wars van het geratel van de menselijke activiteit: “Samengevat zien we dat de dieren hun omgeving slechts gebruiken en daarmee veranderingen aanbrengen omwille van hun aanwezigheid. De mensen brengen wijzigingen aan die nuttig zijn voor zichzelf, ze beheersen de omgeving. Dat is het essentiële verschil tussen de mens en andere dieren, en eens te meer is het de arbeid die leidt tot dit verschil.

Maar zelfs als de anti-technologisten tevreden zouden zijn om terug te keren naar het cultuurstadium van de jagers-verzamelaars, zou het resultaat hetzelfde zijn, aangezien de materiële voorwaarden van een dergelijke maatschappij een wereldbevolking vooronderstelde van niet meer dan een paar miljoen. Deze voorwaarden zouden enkel kunnen worden vervuld door een selectieve eliminatie van menselijke wezens, iets waarop het kapitalisme ons in zijn doodsstrijd al voorbereidt. Aldus worden deze radicale ecologisten – producten van een ontbindende kleinburgerij die geen historische toekomst heeft en alleen kan terugblikken op een geïdealiseerd verleden – gerekruteerd als theoretici en apologeten voor een afdaling in de barbarij die al een flinke vaart heeft genomen.

Tegen deze nihilistisch ideologieën stelt het marxisme, als uitdrukking van het standpunt van de enige klasse die heden een toekomst heeft, dat de huidige ecologische nachtmerrie niet kan uitgelegd worden door terug te vallen op categorieën als de mens, de technologie of de industrie op een totaal vage en ahistorische manier. De mens bestaat niet buiten de geschiedenis, en de technologie kan niet gescheiden worden van de sociale relaties waarin ze zich ontwikkeld heeft. De interactie van de mens met de natuur kunnen alleen begrepen worden in hun werkelijk historisch en sociaal verband.

De mensheid leeft al honderdduizenden jaren op deze planeet – voor het merendeel in het stadium van het primitieve communisme van de jager-verzamelaargemeenschappen waar er een stabiel evenwicht was tussen mens en natuur, een feit dat weerspiegeld werd in de mythen en rituelen van de primitieve volkeren. De ontbinding van deze archaïsche gemeenschap en de opkomst van de klassenmaatschappij, een kwalitatieve stap in de vervreemding van de mensheid, bepaalde ook nieuwe vervreemdingen tussen mens en natuur. De eerste gevallen van extensieve ecologische vernietiging vallen samen met de eerste stadsstaten. Er is aanzienlijk bewijsmateriaal dat het echte ontbossingproces dat beschavingen zoals de Sumerische, de Babylonische, de Singalese en andere toestond om zich te ontwikkelen op basis van grootschalige landbouw ook, op langere termijn, een aanzienlijke rol speelde in hun verval en hun verdwijning.

Maar dit waren lokale, beperkte verschijnselen. Voorafgaand aan het kapitalisme waren alle beschavingen gebaseerd op een ‘natuureconomie’: het gros van de productie was nog altijd gericht op de onmiddellijke consumptie van gebruiksgoederen, ook al werd er in tegenstelling tot de primitieve maatschappij een groot deel onteigend door de heersende klasse. Kapitalisme daarentegen is een systeem waarbij al de productie wordt gericht op de markt, naar de uitgebreide reproductie van de ruilwaarde. Het is een sociale formatie die veel dynamischer is dan enig ander voorafgaand systeem en zijn dynamiek dwong het om meedogenloos te streven naar de schepping van de wereldmarkt. Maar het werkelijke dynamisme en de globale aard van het kapitalisme betekent dat het probleem van de ecologische vernietiging nu uit de pan gerezen is tot een planetair niveau. Want het is niet het marxisme, maar het kapitalisme dat ‘in zijn wezen productivistisch’ is. Gedreven door de wedijver, door de anarchistische rivaliteit van de kapitalistische eenheden die vechten voor de controle van de markt, gehoorzaamt het aan de innerlijks drang om uit te breiden tot zijn verst mogelijke grenzen. En in deze meedogenloze drang om zichzelf uit te breiden kan het geen pauze houden om acht te slaan op de gezondheid, het welzijn van de producenten of de toekomstige ecologische gevolgen van hoe en wat het produceert. Het geheim van de huidige ecologische vernietiging is te vinden in het geheim van de kapitalistische productie: “Accumuleert, accumuleert. Dat is zijn Mozes en zijn profeten (…) De accumulatie om de accumulatie, de productie om de productie (…)”.

Het probleem achter de ecologische ramp is dus niet de ‘industriële maatschappij’ abstract genomen, zoals zo vele ecologisten beweren: de enige industriële maatschappij die tot nog toe heeft bestaan is het kapitalisme. Dit omvat natuurlijk ook de stalinistische regimes, die een werkelijke karikatuur zijn van de kapitalistische onderschikking van de consumptie aan de accumulatie. Diegenen die het marxisme de ecologische vernietiging in Oost-Europa verwijten, lenen hun stem aan het geroep van de bourgeoisie over het ‘bankroet van het communisme’, dat volgde op de ineenstorting van het imperialistische Oostblok. Het probleem berust niet in deze of gene vorm van het kapitalisme, maar in de wezenlijke mechanismen van een maatschappij die niet in bewuste harmonie groeit met de noden van de mens en met de natuur, door Marx het ‘anorganisch lichaam’ van de mens genoemd, maar zich ontwikkelt ‘om te ontwikkelen’.

Maar het ecologisch probleem heeft ook zijn specifieke geschiedenis binnen het kapitalisme. Reeds in de bloeiperiode, hadden Marx en Engels veel gelegenheden om de manier aan te klagen waarop de dorst naar winst van kapitalisme, de levens- en werkomstandigheden van de arbeidersklasse vergiftigde. Zij meenden zelfs dat de industriële grootsteden reeds te groot geworden waren om als basis te dienen voor leefbare menselijke gemeenschappen en beschouwden de “opheffing van de scheiding tussen stad en platteland” als een integraal deel van het communistische programma (beeld je even in wat zij zouden gezegd hebben over de megasteden van de 20e eeuw…).

Maar het is in wezen in het huidige tijdperk van het kapitalisme, het tijdperk dat sinds 1914 door de marxisten gedefinieerd werd als dat van het verval van deze productiewijze, dat de genadeloze vernietiging van het leefmilieu een andere schaal en kwaliteit aanneemt, terwijl het tezelfdertijd elke historische rechtvaardiging verliest. Dit is het tijdperk waarin alle kapitalistische naties gedwongen worden om met elkaar te wedijveren op een oververzadigde wereldmarkt. Het is dus een tijdperk van permanente oorlogseconomie, met een onevenredige groei van de zware industrie, een tijdperk dat wordt gekenmerkt door de irrationele, verspillende verveelvoudiging van de industriële complexen binnen elke nationale entiteit, door de radeloze plundering van natuurlijke grondstoffen door iedere natie bij hun poging om te overleven in de genadeloze concurrentie van de wereldmarkt. De gevolgen van dit alles voor het leefmilieu zijn glashelder. De verheviging van de ecologische problemen kan worden afgemeten aan de verschillende fasen in het kapitalistische verval. De belangrijkste toename van de uitstoot van koolstofdioxide heeft plaatsgevonden in de 20e eeuw, met een aanzienlijke stijging sinds de jaren 1960. CFK’s werden pas uitgevonden in de jaren 1930 en zijn sindsdien slechts intensief gebruikt tijdens de laatste tientallen jaren. De opkomst van de megasteden is een verschijnsel van na de Tweede Wereldoorlog, net zoals de ontwikkeling van vormen van landbouw die niet minder milieuonvriendelijk waren dan de meeste vormen van industrie. De waanzinnige vernietiging van de regenwouden heeft plaatsgevonden in dezelfde periode en vooral tussen 1980 en 1990: het tempo is toen waarschijnlijk verdubbeld.

Wat wij vandaag zien is de opeenhoping van tientallen jaren van ongeplande, verspillende, irrationele economische en militaire activiteit door het kapitalisme in verval. De kwalitatieve versnelling van de ecologische crisis tijdens de voorbije tien jaren ‘valt samen’ met de ingang van de eindfase van het  kapitalistisch verval – de fase van de ontbinding. Daarmee bedoelen wij dat na 20 jaar van diepgaande en steeds verslechterende economische crisis, waarin geen van de beide bepalende sociale krachten in staat zijn geweest om hun historisch alternatief van wereldoorlog of wereldrevolutie door te drijven, de hele sociale orde is beginnen spaak lopen, om af te stevenen op  een ongecontroleerde neergaande spiraal van chaos en vernietiging.

Het kapitalistische systeem vormt al lang geen enkele vooruitgang meer voor de mensheid. De rampzalige ecologische gevolgen van zijn ‘groei’ sinds eind 1945 tonen eens te meer aan dat deze groei heeft plaatsgevonden op een ziekelijke, vernietigende grondslag, en betekent een klap in het gezicht van alle ‘experts’ – waarvan sommige jammer genoeg nog te vinden zijn in de proletarische politieke beweging – die op deze groei wijzen om de marxistische notie van het verval van het kapitalisme te bestrijden.

Maar dit betekent niet dat marxisten – in tegenstelling tot de bourgeoisie van vandaag, en al haar kleinburgerlijke aanhangsels – de notie van vooruitgang opgeven of enige toegevingen doen aan de anti-technologische vooroordelen van de radicale ’Groenen’.

De marxistische opvatting van vooruitgang was nooit dezelfde als de burgerlijke eenzijdige, lineaire notie van een gestage opgang van primitieve duisternis en bijgeloof naar het licht van moderne rede en democratie. De marxistische opvatting is een dialectische visie die erkent dat er historische vooruitgang heeft plaatsgevonden doorheen de botsing van de tegenstellingen, dat dit rampen met zich heeft meegebracht en zelfs teruggang, dat het voortschrijden van de beschaving ook de verfijning van de uitbuiting en de verergering van de vervreemding onder de mensen en tussen mens en natuur betekende. Maar het erkent ook dat het feit dat de mens in toenemende mate in staat is om de natuur om te vormen doorheen de ontwikkeling van zijn productiekrachten, om de onbewuste processen van de natuur onder zijn eigen bewuste controle te brengen. Dit vormt de enige basis om deze vervreemding te overstijgen en te komen tot een hogere vorm van gemeenschap dan het beperkte communisme van de primitieve tijden, d.w.z. een wereldwijde gemeenschap die niet zal gebaseerd zijn op grond van schaarste en de onderwerping van het individu aan het collectief, maar op een ongezien niveau van overvloed dat “de materiële voorwaarden zal verschaffen voor de totale, universele ontwikkeling van de productiekrachten van het individu” (Marx, ‘Grundrisse’). Door het scheppen van de materiële basis voor de globale mensengemeenschap, vertegenwoordigde het kapitalisme een onmetelijke stap vooruit ten opzichte van de natuureconomieën die er aan voorafgingen.

Vandaag is de notie van het ‘controleren’ van de natuur smerig vertekend door de ervaring van het kapitalisme, die de gehele natuur simpelweg heeft behandeld net zoals elke andere waar, als een levenloze zaak, als iets dat wezenlijk buiten de mens staat. Tegen dit gezichtspunt – maar ook tegen de passieve natuurverering die overheerst bij vele van de Groenen van vandaag – definieerde Engels het communistisch standpunt als volgt:

Bij ieder stap worden wij er aan herinnerd dat wij op geen enkele wijze heersen over de natuur als een veroveraar over een vreemd volk, als iemand die buiten de natuur staat – maar dat wij, met vlees, bloed en hersens, deel uitmaken van de natuur, en er middenin bestaan, en dat al onze kunde er in bestaat dat wij een voordeel hebben over alle andere schepsels, van in staat te zijn tot het leren begrijpen van zijn wetten en ze correct toe te passen.

In werkelijkheid laat het kapitalisme vandaag blijken dat, ondanks alle zogenaamde ‘veroveringen’, zijn controle over de natuur neerkomt op de ‘controle’ van een leerling-tovenaar, niet van de tovenaar zelf. Het heeft de grondvesten gelegd voor het werkelijk bewust beheersen van de natuur, maar zijn echte werkwijze verandert al deze verworvenheden om tot rampen. Zoals Marx het neerschreef:

“Aan eenzelfde ritme waarmee de mensheid de natuur beheerst, schijnt de mens meer en meer onderworpen te worden aan de andere mensen of aan zijn eigen laagheid. Zelfs de helderheid van de wetenschap wordt aan het oog onttrokken, tenzij tegen een zwarte achtergrond van onwetendheid. Al onze uitvindingen en vooruitgang schijnen uit te monden in een poging om materiële krachten een soort intellectueel leven te geven, en het menselijk leven daarentegen te reduceren tot een materiële kracht.”

Vandaag heeft deze tegenspraak het punt bereikt waarbij de mensheid op een tweesprong staat op de weg van de geschiedenis en voor de keuze staat tussen aan één kant de bewuste controle over zijn eigen sociale en productieve krachten, en dus van een ‘correcte toepassing’ van de natuurwetten, en aan de andere kant de vernietiging aan de hand van juist die krachten die hij zelf op gang heeft gebracht. Met andere woorden de keuze tussen communisme of barbarij.

Alleen de proletarische revolutie kan de planeet redden

Als het communisme het enige antwoord is op de ecologische crisis, dan is de arbeidersklasse de enige kracht die een communistische maatschappij kan creëren. Net zoals bij de andere aspecten van de ontbinding van de kapitalistische maatschappij belicht de bedreiging van het leefmilieu dat hoe langer het proletariaat zijn revolutie uitstelt, hoe groter het gevaar wordt dat de revolutionaire klasse uitgeput en ondermijnd raakt, en dat het hele verloop naar vernietiging en chaos een punt bereikt waarna geen weg terug is. Dat zou zowel de strijd voor de revolutie als de opbouw van een nieuwe maatschappij tot een onmogelijke taak maken. Dus in zoverre als het de toenemende dringendheid van de communistische revolutie onderstreept, zal een besef van de diepte van de huidige ecologische problemen een rol spelen in de overgang van de proletarische strijd van een defensief, economisch niveau naar een niveau van een bewuste politieke strijd tegen het kapitaal in zijn geheel.

Maar het zou een misvatting zijn om te denken dat het ecologisch thema op zich vandaag een focus zou kunnen worden voor de mobilisering van het proletariaat op zijn eigen klassenterrein. Alhoewel bepaalde beperkte aspecten van het probleem (bijvoorbeeld de gezondheid en veiligheid op het werk) geïntegreerd kunnen worden in waarachtige klasse-eisen, laat het thema als dusdanig het proletariaat niet toe om zichzelf op te werpen als een onderscheiden sociale klasse. Integendeel, zoals wij gezien hebben, verschaft het aan de bourgeoisie een ideaal voorwendsel voor inter-klassistische campagnes. En de arbeiders zullen actief weerstand moeten bieden aan de pogingen van de bourgeoisie, in het bijzonder van de groene en linkse elementen ervan, om het thema te misbruiken als een middel om hen af te leiden van hun eigen klassenterrein. Het blijft nog altijd zo dat de arbeiders vooral in de strijd tegen de gevolgen van de economische crisis – loonsdalingen, werkloosheid, toenemende verarming op alle niveaus – in staat zullen zijn om zichzelf om te vormen tot een kracht die de hele burgerlijke orde kan te lijf gaan.

De arbeidersklasse zal slechts in staat zijn om het ecologisch thema aan te pakken in zijn geheel nadat zij de politieke macht heeft veroverd op wereldvlak. Het is overduidelijk dat dit één van de meest dringende taken zal worden van de overgangsperiode. Het is in ieder geval nauw verbonden met andere dringende problemen zoals de honger in de wereld en het herorganiseren van de landbouw.

We kunnen hier geen gedetailleerde discussie starten over de maatregelen die het proletariaat zal moeten nemen, zowel voor wat betreft het opruimen van de puinhoop die is achtergelaten door het kapitalisme, als de stap vooruit naar een kwalitatieve nieuwe verhouding tussen mens en natuur. Hier willen wij slechts één punt aanstippen: de problemen van een triomferend proletariaat zullen niet fundamenteel technisch zijn, maar politiek en sociaal van aard.

De bestaande technische en industriële infrastructuur is diepgaand verwrongen door de irrationaliteit van de kapitalistische ontwikkeling in dit tijdperk. En het leidt geen twijfel dat een zeer aanzienlijk deel ervan zal moeten worden vernietigd als voorwaarde voor het opbouwen van een productiebasis die geen bedreiging meer zal vormen voor het natuurlijk leefmilieu. Op het zuiver technisch niveau zijn er echter al een heel aantal alternatieven of zouden er kunnen worden ontwikkeld als er genoeg in wordt geïnvesteerd. Het is bijvoorbeeld al mogelijk in de elektriciteitscentrales die koolwaterstoffen verbranden, het merendeel van de uitstoot aan koolstofdioxide en andere schadelijke stoffen te elimineren door doeltreffend gebruik te maken van bijna 100% van het geproduceerde afvalmateriaal. Evenzo is het reeds mogelijk om vele andere alternatieve energiebronnen te ontwikkelen: zonne-energie, windkracht, golfkracht, enz., die hernieuwbaar zijn en bijna vrij van vervuiling. Er zitten ook enorme mogelijkheden in het proces van kernfusie, die vele van de problemen zou kunnen vermijden die verbonden zijn aan de kernsplitsing.

Het kapitalisme heeft reeds zijn technische capaciteiten ontwikkeld tot op het punt waarop het probleem van de vervuiling zou kunnen worden opgelost. Maar het feit dat het werkelijke probleem van sociale aard is, wordt belicht door de vele gevallen waarbij de eigen korte termijn politiek en de militaire belangen van het kapitalisme het niet toestonden om niet vervuilende technologieën te ontwikkelen. Wij weten bijvoorbeeld dat na de tweede wereldoorlog de Amerikaanse olie-, gas- en elektriciteitsindustrieën een campagne hebben opgezet om de ontwikkeling van zonne-energie te verdringen; wij vernamen onlangs dat de Britse regering meewerkte aan een rapport dat sleutelde aan de schema’s om te bewijzen dat kernenergie goedkoper was dan golfkracht; de automobielindustrie heeft lang de weg geblokkeerd voor de ontwikkeling van minder vervuilende vormen van transport, enzovoort.

Maar de vraag ligt dieper dan de bewuste politiek van deze of gene regering of industrie. Zoals wij hebben gezien, ligt  het probleem in de basiswerking van de kapitalistische productiewijze, en het kan enkel worden opgelost door het aanvallen van deze productiewijze in zijn werkelijke wortels.

Het kapitaal vernietigt lichtzinnig het natuurlijk leefmilieu omdat het moet groeien om te groeien; het enige antwoord is dus het afschaffen van het beginsel van de kapitalistische accumulatie, niet voor de winst te produceren, maar om de menselijke behoeften te bevredigen. Het kapitalisme verwoest de natuurlijke hulpbronnen, omdat het opgedeeld is in concurrerende nationale eenheden, omdat het fundamenteel chaotisch is en omdat het produceert zonder te denken aan de toekomst. Het enige antwoord is dat van de afschaffing van de natiestaat, het gemeenschappelijk maken van de menselijke en natuurlijke hulpbronnen en het uittekenen van wat Bordiga noemde “een levensplan voor de menselijke soort”. Kortom, het probleem kan enkel worden opgelost door een arbeidersklasse die zich bewust is van de noodzaak om de grondslagen zelf van het sociale leven radicaal om te gooien, en die in haar handen de politieke instrumenten heeft om de overgang door te voeren naar een communistische maatschappij.

Georganiseerd op wereldvlak, alle onderdrukten met zich meeslepend, kan en moet het internationale proletariaat zich inzetten voor de schepping van een wereld waarin er een ongeziene materiële overvloed zal zijn die niet in conflict zal komen met de gezondheid of het natuurlijk leefmilieu. Beiden worden gezien als wederzijdse voorwaarden voor elkaar. Een wereld waarin de mensheid, eindelijk bevrijd van de overheersing van de arbeid en de schaarste, volop kan genieten van de planeet. Borend doorheen de mist van de uitbuiting en de vervuiling, waarmee de kapitalistische beschaving de aarde heeft omhuld, was dit zeker de wereld die Marx voor ogen had toen hij in 1844 in zijn Manuscripten vooruitblikte naar een maatschappij die de belichaming zou zijn van “de eenheid van mens en natuur – de ware heropstanding van de natuur – de vernatuurlijking van de mens en de vermenselijking van de natuur, die beiden tot ontplooiing zullen komen”.

CDW

Internationale Revue nr. 20, 2009

(1) Stamp out the debt, not the rainforest [Delg de schulden, niet het regenwoud]

(2) Ibid.

(3) Engels, ‘De rol van de arbeid in de overgang van aap naar mens’

(4) Ibid.

(5) Jared Diamond schreef het boek ‘Collapse’ (2005), waarin hij voorbeelden geeft van maatschappijen die in het verleden ten onder gingen, mede door een ongecontroleerde ontbossing.  Diamond  is echter geen marxist, maar  breidt verder op de theorie van Malthus die stelde dat de ecologische hulpbronnen nooit de volledige bevolking zouden kunnen voorzien in hun behoeften, doordat de populatie te snel groeit. Engels noemde de theorie van Malthus de wreedste en meest barbaarse theorie ooit.

(6) Het Kapitaal, deel 1, ‘Omzetting van meerwaarde in kapitaal’

(7) Zie Internationale Revue nr. 13, ‘Ontbinding, de eindfase van het kapitalistische verval’

(8) Engels, ‘De rol gespeeld door de arbeid…’

(9) Toespraak bij de verjaardag van ‘The Peoples Paper’, april 1856